Borgar Michelsen

Jorda tålar ikkje fleire 2006

Klimatrugselen blei for alvor gjort kjend i 2006, mykje på grunn av Al Gore sin dokumentarfilm ”Ei ubehageleg sanning”, Nicholas Stern sin rapport om klimaendringeane sine økonomiske konsekvensar og dei synlige verforandringene rundt i Europa og andre stadar.

Trass i denne enorme merksemda førte den norske regjeringa ein politikk i 2006 som vil auke klimagassutsleppa, og med det forverre klimatrugselen. Regjeringa, med miljøvernminister Helen Bjørnøy (SV) i spissen, kan mellom anna vise til følgjande "klimatiltak" i 2006 :

• Forvaltingsplana for Lofoten-Barentshavet sikra ikkje varig vern av dei mest sårbare havområda i nord. I staden fekk Hydro lov til å bore etter olje rett utanfor Nordkapp.
• Regjeringa sitt alternativ til grønt sertifikatmarknad for fornybar kraftproduksjon var så dårleg at 9 av 10 vinkraftprosjekt blei lagt på is.
• Statoil fekk lov til å byggje forureinande gasskraftverk på Mongstad. Kraftanlegget vil auke Noreg sine CO2-utslipp med 2 prosent når det står ferdig i 2010.
• Regjeringa følgde ikkje råda til Lågutsleppsutvalet om å gje eit ordentleg lyft til klimaformidling og klimaforsking i statsbudsjettet for 2007.
• Belønningsordninga for kollektivtrafikk i storbyane, som har ført til at fleire reiser kollektivt, blei kutta med over 40 millioner kroner i statsbudsjettet for 2007.

Skal Noreg kutte klimagassutsleppa med minst 10 prosent innan 2012, slik Kyoto-protokollen pålegg oss, og med minst 80 prosent innan 2050, slik FN sitt klimapanel anbefalar, må Noreg endre kurs. Aller hels skaffe seg heilskapleg klimapolitikk.

Stoltenberg-regjeringa må ikkje berre bruke det nye året til å rette opp feila frå 2006, ho må i tillegg gjere (eller setje i gong) følgjande tiltak:

• Erstatte gass som vert brukt på sokkelen med kraft frå fornybar energi. Elektrifisering av sokkelen kan redusere Noreg sine CO2-utslepp med 9,4 millionar tonn per år.
• Sei nei til nye store klimagassutslepp, til dømes gasskraftverk utan CO2-rensing.
• Produsere meir fornybar kraft. Norge har potensiale for 20 TWh vindkraft innan 2020 (mot dagens 0,8 TWh), men då må dei økonomiske betingelsane bli mykje betre.
• Krevje smartare og gjerrigare energibruk i alle offentlege bygg og i alle nybygg.
• Få fart på arbeidet med høgfartsbane.
• Justere drivstoffavgiftene slik at det løner seg å fylle biodrivstoff framfor fossilt drivstoff.
• Doble forskingsløyvingane (minst!).

For øvrig tvilar eg på at Helen Bjørnøy er miljøvernminister i heile 2007.

Handel, bistand og gjeldsslette

I 2005 mottok Noreg 28 milliardar kroner frå fattige land, kan ein lese i dagens Bergens Tidende. Det er Framtiden i Våre Hender som har kome fram til at den reelle pengestraumen ikkje går frå nord til sør, men frå sør til nord.

Varene vi kjøper frå utviklingslanda følgjer ikkje prisveksten vi opplever elles i samfunnet. Hadde dei gjort det, måtte vi  i 2005 ha betalt 7,6 milliardar kroner meir for dei mjuke pakkane under juletreet. Legg ein til prisfallet på råvarar dei siste 25 åra og kostnadene norske miljøutslepp påfører fattige land, blir altså summen 28 milliardar kroner. Det er 62 prosent meir enn det Noreg brukte på bistand over statsbudsjettet same år. Om ein inkluderar gjeldsbyrden til utviklingslanda i dette reknestykket, vil bilete truleg blir endå skeivare.

Undersøkinga til FIVH er ikkje først og fremst interessant på grunn av kronene og prosenttala, men fordi ho viser ein tendens og med det minnar oss på at langsiktig utvikling handlar om heilskapleg tenking. Det nyttar ikkje å sjå seg blind på anten bistand (typisk sosialist) eller handel (typisk liberalist), her må ein variere. Eller som forskar Jan Isaksen ved CMI seier: "Nå trengs hjelp (les:bistand) slik at land kan begynne å eksportere varer som holder en høyere verdi".

Vi i Noreg kan kan krangle på om bistandsbudsjettet skal utgjere 0,96 eller 1 prosent av BNP, men det hjelp fint lite dersom vi heilt gløymer handelsvilkåra til mottakarlandet. Så lenge fattige bønder blir utkonkurrert på eigen heimemarknad av oversubsidierte varar frå vesten, vil ikkje bistand åleine skape langsiktig utvikling. Vi kan og krangle på om tollmurane rundt Noreg skal senkast med 40 eller 60 prosent, men det hjelp fint lite om vi gløymer dei sosiale tilhøve i det landet vi vil skal ekportere fleire varar til oss. Så lenge dei arbeidsføre blir sjuke fordi dei manglar medisinar og reint vatn, vil ikkje handel åleine skape langsiktig utvikling.

Den einaste måten vi kan sikre alle menneske på denne jorda moglegheit til å leve gode liv på, er difor å handle meir, gje meir bistand og slette meir gjeld på same tid. Å ignorere ein av desse tre vil få fatale følgjer for utviklingslanda. Det har FIVH minna oss på i dag, sjølv om det kanskje ikkje var det dei primært ville få fram med avisoppslaget sitt

Habeas corpus og Military Commission Act

Unge Venstre får ofte brev og e-post frå menneske som lurer på ting. Denne gongen er det ein norsk student som lurer på korleis Noreg stiller seg til Bush sin nyleg fatta Military Commission Act (MCA). Det er eit utruleg godt spørsmål. Den nye anti-terrorlova gjev  nemleg amerikanske myndigheiter høve til å arrestere terrormistenkte utlendingar på ubestemt tid, utan lov og dom.

På heimesida til Det Kvite Hus står det at den nye lova vil gjere det mogleg for CIA å avhøyre terrormistenkte personar, og at MCA difor vil spare amerikanske liv. Nokon vil kanskje påstå at det heile berre høyres patriotisk ut, men bak all 9/11-retorikken lurer ein alvorleg trugsel mot viktige liberale rettsprinsipp. Eit av desse er Habeas corpus, som er latin og tydar "du skal ha kroppen". Desse orda er starten i ein engelsk rettsformel frå 1679  som slår fast at ingen skal bli sitjande i fengsel utan lov og dom. I dag kjenner vi habeas corpus som eit grunnleggajnde prinsipp for einkvar liberal rettsstat.

Noreg har tidlegare protostert mot Guantanamo-basen på Cuba fordi amerikanarane der har holdt utanlandske terrormistenkte fanga i årevis utan lov og dom. Når Bush no legitimerer Guantanamo-praksisen i ein ny lov, må norske myndigheiter protestere endå kraftigare. Spørsmålet frå den norske studenten er difor betimeleg: Kva meiner den norske regjeringa om Military Commission Act?

Eg har i dag sendt spørsmålet vidare til Utanriksdeartementet. Svaret skal eg sjølvsagt poste her på bloggen min når det kjem.

 

Vern Trillemarka

Om ikkje lenge skal regjeringa bestemme seg for kor mykje av Trillemarka-Rollagsfjell som skal vernast. Det ligg tre alterntiv på bordet til miljøvernminister Helen Bjørnøy; 100 kvadratkilometer, 150 kvadratkilometer eller 200 kvadratkilometer.

Det minste verneforslaget som Bjørnøy har framfor kjem frå kommunane Rollag, Sigdal og Nore & Uvdal. Dette forslaget er så lite at det vil vere ein katastrofe om det blir vald. Mellom anna vil det føre til at heile 26 definerte kjerneområde med ekstra stort artsmangfald ikkje blir verna.

Det mellomste verneframlegget på cirka 150 km2 kjem frå Direktoratet for naturforvaltning (DN). Fleire forskarar har gått ut mot DN for å drive politikk ved å plassere seg strategisk midt mellom det største og det minste framlegget. Med DN sitt framlegg vil 14 definerte kjerneområde med ekstra rikt artsmanfald ikkje bli verna. Spørsmålet Bjørnøy må stille seg er om det biologiske mangfaldet i dette landet har råd til å halde så mange viktige leveområde for utryddingstruga artar utan vern.

Det er 3886 artar på Norsk Raudliste anno 2006. Ei Raudliste er ei oversikt over utdøydde artar, truga artar eller artar som i nær framtid kan bli truga. 48 prosent - nesten halvparten - av dei artane som i dag er utryddingstruga i Noreg lever i skogen. Ringer det ei bjelle? Ein ting er at Trillemarka, som det største attverande naturskogområdet i Sør-Noreg, representerer ein unik opplevingsverdi, ein annan er at det sikrar gode levekår for dyr og plantar som står i fare frå å forsvinne frå det økologiske lappeteppet. 

Korleis skal Noreg oppnå det internasjonale målet om å  stanse tapet av det biologiske mangfaldet innan 2010 dersom ein ikkje vernar heile Trillemarka?

Riktig svar: Det går ikkje.